„Jedyna znana człowiekowi metoda przetwarzania odpadów, która nie pozostawia po sobie kolejnych odpadów”

– tymi słowami amerykańska firma Westinghouse Plasma Corporation zachwala metodę wytwarzania energii ze śmieci przez ich rozkład za pomocą gorącej plazmy. Tego, że nie jest to pusty slogan, dowodzi poniższy wykres. Zacznijmy jednak od wyjaśnienia, dlaczego warto przetwarzać odpady.

Ok. trzech czwartych odpadów składa się ze związków organicznych. Przy zastosowaniu odpowiedniej technologii można je zamienić na mieszaninę węglowodorów, które stanowią potencjalne źródło energii.

Nasze śmieci

Analiza składu naszych odpadów to jeden z ważniejszych przedmiotów zainteresowania przedstawicieli różnych dziedzin nauki o środowisku. Zagadnieniem tym od lat kompleksowo zajmują m.in. prof. dr hab. inż. Andrzej Jędrczak z Uniwersytetu Zielonogórskiego[1],  dr inż. Ryszard Szpadt z Instytutu Inżynierii Ochrony Środowiska Politechniki Wrocławskiej[2], dr inż. Mateusz Malinowski i dr hab. inż. Andrzej Woźniak z Wydziału Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie[3].

Według Kajetana d’Obyrna i Ewy Szlińskiej[4], badających nasze odpady na zlecenie OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), typowy skład polskich odpadów przedstawia się następująco:

Struktura odpadów w Polsce

Z powyższego wykresu wynika, że składniki takie jak: odpady organiczne (35%), papier i tektura (16%), tworzywa sztuczne (12%) i tekstylia (4%), stanowiące łącznie około 67% masy odpadów, to niemal w całości substancje organiczne. Do tej grupy zaliczyć można również ok. jednej trzeciej odpadów z grupy określonej jako „inne” (stanowiące ok. 16% masy powstających w Polsce odpadów komunalnych). Ok. trzech czwartych produkowanych przez nas śmieci składa się zatem ze związków zaliczanych do organicznych. Co to oznacza w praktyce?

Jeżeli zastosujemy odpowiednią technologię rozkładu złożonych związków organicznych, to 75% masy odpadów zdołamy zamienić na mieszaninę substancji wysokokalorycznych, które można skutecznie, w sposób kontrolowany i bezpieczny przekształcić w inne formy energii. Możliwość taką daje np. proces zgazowania, w wyniku którego otrzymujemy gaz stanowiący potencjalne źródło energii elektrycznej oraz cieplnej.

Dlaczego odpady są niebezpieczne?

Od najmłodszych lat jesteśmy uczeni, że odpadów nie należy dotykać gołymi rękami – najlepiej jak najszybciej się ich pozbyć i żyć z dala od nich. Natura wyposażyła nas w bardzo skuteczną broń przeciwko tego typu zagrożeniom – nasze zmysły. Jeśli coś brzydko pachnie, wygląda odpychająco lub jest niemiłe w dotyku, to należy trzymać się od tego z daleka. Dlaczego?

Potencjalne zagrożenia, jakie niosą ze sobą odpady, można sklasyfikować następująco:

Zagrożenia biologiczne

Odpady są najważniejszą pożywką dla wirusów, bakterii i innych drobnoustrojów. W ten sposób dokonuje się rozkład różnych substancji na produkty, którymi następnie żywią się rośliny i zwierzęta. Problem w tym, że wśród drobnoustrojów żyjących w śmieciach są i takie, które wywołują choroby. Ponieważ gołym okiem nie widzimy, które z nich są dla nas niebezpieczne, natura na wszelki wypadek każe nam trzymać się z daleka od wszystkich.

Drobnoustroje są zagrożeniem najłatwiejszym do wyeliminowania – wystarczy bowiem podwyższyć temperaturę odpadów, by wszystkie wyginęły. Odpowiednio wysoka temperatura zabija nawet odporne formy przetrwalnikowe.

Zagrożenie toksynami

Część odpadów stanowią wielorakie związki organiczne i nieorganiczne, które są nam potrzebne, wręcz niezbędne, ale w większym stężeniu lub w innej postaci mogą zagrażać naszemu zdrowiu lub życiu. Przykładem jest niezwykle trujący gaz – chlor, którego niewielka ilość może zabić człowieka. Ale przecież ten sam chlor stanowi jeden ze składników soli kuchennej, a także współtworzy struktury licznych odmian tworzyw sztucznych.

Usunięcie zagrożenia toksynami nie jest prostym zadaniem, tym bardziej że w czasie przetwarzania odpadów, w wyniku przekształcenia substancji do tej pory dla nas neutralnych, często dochodzi do powstawania toksyn. Dla przykładu: spalenie w palenisku kotła węglowego lub koksowego plastikowych opakowań, w których przechowywana jest żywność (a zatem obojętnych dla naszego zdrowia), może stać się źródłem niezwykle niebezpiecznych dioksyn i furanów.

Zagrożenie metalami ciężkimi

W naturze pierwiastki te raczej nie występują w czystej postaci. Ich związki są dla nas zazwyczaj przyjazne, a w małych stężeniach wręcz niezbędne. To właśnie metale ciężkie określamy mianem mikroelementów. W odpadach mogą jednak pojawić się w postaci i stężeniach, które są niebezpieczne dla żywych organizmów.

Zagrożenie substancjami promieniotwórczymi

Do niedawna człowiek nie znał tego typu zagrożenia. Rozwój energetyki atomowej oraz technologii wykorzystania naturalnej promieniotwórczości – począwszy od medycyny, przez technologie przechowywania żywności, a skończywszy na czujnikach dymu i pożaru – spowodowały, że zagrożenie to stało się realne.

Na szczęście odpady tego rodzaju nie mogą powstać samoistnie. Potrzebne byłyby pierwiastki promieniotwórcze, którymi obrót, podobnie jak wszelkie procesy technologiczne posługujące się promieniotwórczością, podlega międzynarodowej kontroli i nadzorowi. Ten stan rzeczy praktycznie wyklucza prawdopodobieństwo pojawienia się promieniotwórczych śmieci w normalnym obrocie.

Wnioski

Odpady to jedno wielkie zagrożenie. Niestety, ich powstawaniu nie można zapobiec. Żyjąc, każdy z nas staje się producentem odpadów. Ich gromadzenie i przechowywanie, nawet w specjalnie przygotowanych do tego składowiskach, nie rozwiązuje problemu, a często wręcz potęguje to zagrożenie.

A przecież do wytworzenia każdego kilograma odpadów musieliśmy wykorzystać materiały oraz energię. Na wysypiskach składujemy: opakowania, tkaniny, przedmioty szklane i porcelanowe, książki i gazety, niewykorzystane resztki żywności itp. To wszystko, za co kiedyś zapłaciliśmy i co zostało wytworzone z myślą o naszym komforcie, niepotrzebne – zabija naszą planetę, a pośrednio nas samych.

Wydaje się zatem, że składowanie odpadów jest najgorszym z możliwych pomysłów. Śmieci trzeba przetworzyć i wykorzystać ponownie. Tam, gdzie jest to możliwe z technicznego punktu widzenia, a przy tym bezpieczne i uzasadnione pod względem ekonomicznym, należy oczywiście odzyskiwać do ponownego wykorzystania materię, ale tam, gdzie kosztów możliwości ponownego jej wykorzystania nie da się pozytywnie zbilansować, najlepszym rozwiązaniem jest zamiana materii na energię.

[1] A. Jędrczak, Skład morfologiczny odpadów komunalnych w latach 2007–2012 w Polsce według województw, Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2013.

[2] R. Szpadt, Morfologia odpadów a system gospodarki odpadami komunalnymi, „Przegląd Komunalny” 2007, nr 4.

[3] Stowarzyszenie Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich [online, dostęp dn. 25.11.2015].

[4] K. d’Obryn, E. Szalińska, Odpady komunalne: zbiórka, recykling, unieszkodliwianie odpadów komunalnych i komunalnopodobnych. Podręcznik dla studentów wyższych szkół technicznych, Kraków 2005.

Dlaczego należy przetwarzać odpady?
Share